Metselwerk herstellen en gevelstenen vervangen

Metselwerk is sterk, maar niet onverwoestbaar. Deze schade ziet u het vaakst:

• Afgevroren stenen. De voorkant van de steen schilfert af of verpulvert. Water in de steen bevriest en zet uit.
• Gebarsten stenen. Vaak bij een scheur in de gevel, rond kozijnen of door roestend ijzer in de muur.
• Losse stenen. Bij de dakrand, bij een schoorsteen of in een tuinmuur, waar de mortel is uitgespoeld.
• Uitgezakt of bol metselwerk. Een deel van de gevel staat scheef of bol. Dat kan wijzen op roestende spouwankers of een constructief probleem.
• Schade na een verbouwing. Een oude opening dichtzetten, een nieuw kozijn of een weggehaalde aanbouw laat sporen achter.

Een enkele kapotte steen is vooral een schoonheidsfout. Maar een gat in de gevel laat water door, en dan wordt de schade groter. Daarom is het verstandig om op tijd te herstellen.

Ziet u een scheur? Lees dan eerst welke scheuren in de gevel gevaarlijk zijn. Bij een scheur gaat het om de oorzaak, en dat is werk voor scheurherstel.

Het vervangen van losse gevelstenen heet in het vak ook inboeten. In grote lijnen gaat het zo:

1. De oude steen eruit. De voegen rond de steen worden uitgehakt en de steen wordt voorzichtig verwijderd, zonder de stenen eromheen te beschadigen.
2. Opening schoonmaken. Oude mortel eruit, stof weg, zo nodig voorbevochtigen.
3. Nieuwe steen erin. Een passende steen wordt in verse mortel geplaatst en goed aangedrukt.
4. Voegen. De voegen rond de nieuwe steen worden aangevuld en afgewerkt in dezelfde voeg als de rest. Daarbij helpt voegwerk dat aansluit op kleur en profiel.

Bij een raamdorpel die gescheurd of los is, wordt die vaak in dezelfde ronde vervangen. Kijk daarvoor bij raamdorpels.

Soms is vervangen per steen niet meer genoeg. Dan wordt een deel van de muur opnieuw opgemetseld:

• Een gevelhoek of borstwering die zo beschadigd is dat losse stenen niet meer houden.
• Een tuinmuur met een grote scheur of een muur die scheef staat.
• Een buitenblad dat in zijn geheel vervangen wordt, bijvoorbeeld bij ernstige schade aan stenen of ankers.

Bij een nieuw buitenblad worden ook de spouwankers meegenomen. Die houden het buitenblad vast aan de binnenmuur. Zijn de oude ankers doorgeroest, dan is spouwankers vervangen een vast onderdeel van het werk. De signalen leest u in spouwankers: wanneer moeten ze vervangen worden.

Een herstel valt op als de nieuwe steen een andere kleur, maat of structuur heeft. Of als de mortel harder en lichter is dan de rest. Waar het op aankomt:

• De steen. Stenen verschillen in formaat, kleur, oppervlak en hardheid. Bij een oudere gevel is het zoeken naar een passende steen, soms een gebruikte steen of een speciaal gebakken steen.
• De mortel. De mortel hoort niet harder te zijn dan de steen. Een te harde mortel laat zachte stenen eromheen sneller kapotgaan.
• Het metselverband. Het patroon waarin de stenen liggen, moet doorlopen.
• De voeg. Kleur en vorm van de voeg bepalen of het herstel in het geheel opgaat.

Bij een monument zijn de eisen aan steen, mortel en voeg vaak strenger. Wat de regels en de vergunning vragen, leest u bij gevelrenovatie.

Meer van ons werk ziet u bij de projecten.