Faunavoorzieningen: nestkasten en verblijfplaatsen in de gevel

Gierzwaluwen, huismussen en vleermuizen wonen al eeuwen in en op onze huizen. Ze gebruiken gaten onder de dakpannen, kieren in het metselwerk en de spouw. Bij renovatie en isolatie verdwijnen die plekken vaak. De gemeente Utrecht noemt deze drie soorten als de beschermde dieren die bij bouwprojecten het meeste risico lopen.

Een ingebouwde voorziening geeft ze een vaste plek terug. Het voordeel van inbouwen boven ophangen: de kast zit in de muur, is van buiten nauwelijks te zien en gaat net zo lang mee als het metselwerk. Er zijn inbouwstenen in het formaat van een of meer bakstenen, die gewoon in het verband worden meegemetseld.

Elke soort vraagt iets anders. Een algemene kast voor alle drie werkt meestal niet goed.

De precieze maten, hoogtes en richtingen hangen af van de soort en het type kast. Een ecoloog of de fabrikant van de kast geeft daarvoor de juiste waarden. Bij een verplichting vanuit een vergunning of aanpak staan die eisen meestal in de voorwaarden.

Het beste moment om een voorziening in te bouwen, is als er toch aan het metselwerk wordt gewerkt. Bijvoorbeeld als het buitenblad opnieuw wordt opgemetseld, als er stenen worden vervangen of als de gevel opnieuw gevoegd wordt. De inbouwsteen gaat dan in één keer mee, en de voeg eromheen is gelijk aan de rest van de gevel. Meer over die werkzaamheden leest u bij gevelrenovatie.

Los inbouwen kan ook. Dan worden op de gekozen plek een of meer stenen uitgehakt, de inbouwkast wordt geplaatst en eromheen opnieuw gevoegd. Een kast tegen de gevel bevestigen kan op plekken waar inbouwen niet gaat, bijvoorbeeld bij een dunne of houten gevel.

Gierzwaluw, huismus en vleermuizen zijn beschermd onder de Omgevingswet. U mag hun nesten en verblijfplaatsen niet zomaar beschadigen of weghalen. Bij het isoleren van een spouwmuur kan dat juist gebeuren, want vleermuizen wonen vaak in de spouw. Daarom gelden bij na-isoleren extra regels. Die verschillen per provincie en per gemeente:

• Soortenmanagementplan (SMP). Een gemeente kan een vergunning voor de hele gemeente of een deel ervan aanvragen. Bewoners hoeven dan niet zelf een vergunning aan te vragen, maar moeten wel de voorwaarden volgen. De gemeente Utrecht werkt zo sinds 26 april 2024.
• Tijdelijke landelijke aanpak Natuurvriendelijk isoleren (NVI). Een afspraak tussen VNG, Rijk en provincies voor particuliere koopwoningen. Er wordt geïsoleerd buiten de kraam- en winterperiode, de woning wordt vooraf natuurvrij gemaakt en er komen kleine nestkasten aan de gevel. Het aantal woningen per buurt is beperkt.
• eDNA-onderzoek. Met een eDNA-test wordt vastgesteld of er vleermuizen in de spouw zitten. Zuid-Holland is gestopt met de NVI-aanpak en verwijst naar deze route.
• Eigen onderzoek en vergunning. Waar geen van deze routes geldt, moet u zelf laten onderzoeken of er dieren zitten en zo nodig een vergunning aanvragen.

Welke route bij u geldt, hangt af van uw gemeente en provincie, en de regels veranderen snel. Vraag het na bij uw gemeente of omgevingsdienst voordat u gaat isoleren. Bronnen: VNG (bijgewerkt 18-09-2025 en 21-11-2025), provincie Zuid-Holland (16-09-2025), gemeente Utrecht (gewijzigd 22-05-2026). Laatst gecontroleerd: oktober 2026. Een uitgebreide uitleg staat in natuurinclusief renoveren: regels en aanpak.